ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԱՆՈՐ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆԸ՝ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹԵԱՆ ՎՐԱՅ

Արհեստական բանականութիւնը մեր ժամանակներու ամենաարագ զարգացող երեւոյթներէն մէկն է։ Ան այլեւս միայն գիտաֆանթասթիք պատմութիւններու կամ ապագայի երազանքներու մաս չի կազմեր, այլ ներկայ է մեր առօրեային մէջ՝ մեր հեռաձայններուն, համակարգիչներուն, աշխատանքային միջավայրերուն եւ նոյնիսկ մեր անձնական յարաբերութիւններուն մէջ։ Այս զարգացումը, անշուշտ, մեծ դիւրութիւններ եւ նոր կարելիութիւններ կը բերէ, սակայն, միեւնոյն ժամանակ, խոր ազդեցութիւն կ՚ունենայ մարդկային հոգեբանութեան վրայ։

Մարդը իր էութեամբ ընկերային արարած մըն է։ Ան իր ինքնութիւնը կը կազմաւորէ ուրիշներու հետ ունեցած յարաբերութիւններուն, հաղորդակցութեան եւ փոխազդեցութեան միջոցով։ Արհեստական բանականութեան գործիքներու տարածումով շատ մը մարդիկ սկսած են աւելի շատ ժամանակ անցընել համակարգիչներու կամ հեռաձայններու հետ, քան իրական մարդոց։ Այս երեւոյթը կրնայ դանդաղ կերպով փոխել մարդկային հաղորդակցութեան ձեւերը։ Երբ մարդ մը իր հարցումներուն, մտահոգութիւններուն կամ նոյնիսկ զգացումներուն պատասխան կը ստանայ համակարգիչէ մը, երբեմն կրնայ նուազեցնել իրական մարդկային կապերու անհրաժեշտութեան զգացումը։

Միւս կողմէ, արհեստական բանականութիւնը կրնայ նաեւ հոգեբանական աջակցութեան աղբիւր դառնալ։ Մարդիկ, որոնք ամչնալու կամ դատուելու վախ ունին, աւելի դիւրութեամբ կրնան իրենց մտածումները արտայայտել արհեստական զրուցակցի մը դիմաց։ Անոնք կրնան իրենց զգացումները պատմել առանց վախնալու քննադատութենէ կամ մերժումէ։ Այս իմաստով, արհեստական բանականութիւնը երբեմն կրնայ գործել որպէս առաջին հանգրուան մը՝ մարդուն օգնելով հասկնալ իր ներաշխարհը։

Սակայն, այստեղ կը ծագի կարեւոր վտանգ մը։ Համակարգիչ մը, որքան ալ զարգացած ըլլայ, չի զգար մարդկային զգացումները։ Ան կրնայ վերլուծել բառեր, ճանչնալ օրինաչափութիւններ եւ տրամաբանական պատասխաններ տալ, բայց իրական կարեկցանք կամ սէր չունի։ Երբ մարդ սկսի չափազանց կախուած դառնալ նման համակարգերէ, կրնայ շփոթել իրական զգացական կապը արհեստական արձագանգի հետ։ Արդիւնքը կրնայ ըլլալ աւելի մեծ առանձնութիւն, նոյնիսկ այն պարագային, երբ մարդ կը կարծէ, թէ մշտապէս «զրուցակից» մը ունի։

Արհեստական բանականութիւնը նաեւ ազդեցութիւն ունի ինքնագնահատականի վրայ։ Այսօր բազում մարդիկ կը դիմեն նման գործիքներու՝ որոշումներ առնելու կամ ստեղծագործական գաղափարներ գտնելու համար։ Թէեւ այս օգնութիւնը օգտակար է, սակայն, կրնայ երբեմն նուազեցնել անձնական կարողութիւններու նկատմամբ վստահութիւնը։ Մարդ կրնայ սկսիլ մտածել, թէ առանց գործիքի մը օգնութեան՝ անկարող է ստեղծագործել կամ լուծել խնդիրներ։ Այսպիսի կախուածութիւնը երկարաժամկէտ առումով կրնայ ազդել ինքնավստահութեան եւ անձնական զարգացման վրայ։

Միւս կողմէ, արհեստական բանականութիւնը նաեւ կը խթանէ հետաքրքրասիրութիւնը եւ ուսումը։ Ան միլիոնաւոր մարդոց համար գիտելիքի հասանելիութիւնը դիւրացուցած է։ Մարդիկ այսօր աւելի արագ կը գտնեն տեղեկութիւններ, կը սորվին նոր հմտութիւններ եւ կը բացայայտեն տարբեր գաղափարներ։ Այս գործընթացը կրնայ բարձրացնել մտային ճկունութիւնը եւ ընդլայնել աշխարհընկալումը։ Հոգեբանական տեսանկիւնէ, նոր գիտելիքներու ձեռքբերումը յաճախ կապուած է բաւարարուածութեան եւ անձնական աճի զգացումին հետ։

Յատկապէս երիտասարդ սերունդներուն համար այս փոփոխութիւնները շատ աւելի խոր են։ Երիտասարդները հասակ առնելով այնպիսի աշխարհ մը կը տեսնեն, ուր արհեստական բանականութիւնը բնական ներկայութիւն մըն է։ Անոնք կրնան զարգացնել նոր կարողութիւններ եւ մտածողութեան նոր ձեւեր, սակայն միեւնոյն ժամանակ կրնան դժուարանալ տարբերելու մարդկային եւ մեքենայական փոխազդեցութիւններու սահմանները։ Այս պատճառով կրթութիւնը պէտք է ո՛չ միայն ուսուցանէ նոր թեքնոլոժիներու գործածութիւնը, այլեւ զարգացնէ քննադատական մտածողութիւն, զգացական բանականութիւն եւ մարդկային հաղորդակցութեան հմտութիւններ։

Վերջապէս, արհեստական բանականութեան ազդեցութիւնը մարդկային հոգեբանութեան վրայ ո՛չ ամբողջովին դրական է, ո՛չ ալ ամբողջովին բացասական։ Ան հզօր գործիք մըն է, որ կրնայ նպաստել գիտելիքի տարածման, ստեղծագործութեան եւ անհատական զարգացման, բայց, միեւնոյն ժամանակ, կրնայ յառաջացնել կախուածութիւն, առանձնութիւն եւ ինքնութեան հետ կապուած նոր հարցադրումներ։ Ապագայի հիմնական մարտահրաւէրը պիտի չըլլայ միայն աւելի խելացի համակարգիչներ ստեղծելը, այլեւ պիտի ըլլայ պահպանելը այն մարդկային արժէքները, որոնք մեզ կը դարձնեն մարդ՝ կարեկցանքը, սէրը, պատասխանատուութիւնը եւ իրական հաղորդակցութիւնը։ Որքան ալ զարգանայ արհեստական բանականութիւնը, մարդկային հոգին պիտի շարունակէ մնալ այն ոլորտը, որուն ամբողջ խորութիւնը ո՛չ մէկ մեքենայ կրնայ լիովին ըմբռնել։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ