ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԵԱՄԲ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՈՂ ԿՂԶԻ․ ԱՊԱԳԱՅԻ ՊԵՏՈՒԹԻ՞ՒՆ, ԹԷ ՀԱՄԱՐՁԱԿ ՓՈՐՁԱՐԿՈՒՄ

Վերջին տարիներուն արհեստական բանականութիւնը սկսած է ներթափանցել մարդկային կեանքի գրեթէ բոլոր ոլորտներուն՝ կրթութենէն մինչեւ բժշկութիւն, տնտեսութենէն մինչեւ արուեստ։ Սակայն, այժմ ի յայտ եկած են աւելի համարձակ գաղափարներ, որոնք կը փորձեն վերաիմաստաւորել նոյնիսկ պետութեան եւ իշխանութեան հասկացութիւնը։ Այդպիսի նախաձեռնութիւններէն մէկն է թեքնոլոժիք ձեռնարկատէր Տէն Թոմսընի կողմէ ներկայացուած «Sensay Island» նախագիծը, որուն համաձայն՝ Փիլիպեաններու Փալաւան շրջանին մէջ գտնուող փոքր կղզի մը պիտի դառնայ արհեստական բանականութեամբ կառավարուող միքրոպետութիւն։

Այս լուրը անմիջապէս գրաւեց համաշխարհային մամուլի եւ թեքնոլոժիի ոլորտի ուշադրութիւնը։ Շատեր զայն նկատեցին ապագայի կառավարման նոր ձեւի մը փորձարկում, մինչ ուրիշներ հարցուցին, թէ արդեօք թեքնոլոժին կրնա՞յ արդար եւ պատասխանատու կերպով կառավարել մարդկային համայնքներ։

ՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՆՈՐ ՊԱՏԿԵՐԱՑՈՒՄ

Դարեր շարունակ պետութիւնները կառավարուած են մարդոց կողմէ։ Թագաւորներ, կայսրեր, խորհրդարաններ, կառավարութիւններ եւ նախագահներ որոշած են ժողովուրդներու ճակատագիրը։ Սակայն, մարդկային կառավարման համակարգերը երբեք զերծ չեն եղած սխալներէ՝ կաշառակերութենէ, անձնական շահերէ կամ քաղաքական մրցակցութենէ։

«Sensay Island»ի գաղափարը կը հիմնուի այն համոզումին վրայ, թէ արհեստական բանականութիւնը կրնայ որոշ հարցերու մէջ աւելի անաչառ եւ տրամաբանական որոշումներ առնել, քան մարդիկ։ Նախագիծի հեղինակները կը պնդեն, որ եթէ որոշումները հիմնուին մեծածաւալ տուեալներու, վիճակագրական վերլուծութիւններու եւ ալկորիթմական մտածողութեան վրայ, ապա կարելի է ստեղծել աւելի արդիւնաւէտ կառավարման համակարգ մը։

Անոնք կը պատկերացնեն հասարակութիւն մը, ուր վարչական որոշումներու զգալի մասը պիտի կատարուի արհեստական բանականութեան միջոցով՝ հաշուի առնելով քաղաքացիներու կարծիքները, տնտեսական ցուցանիշները եւ համայնքի ընդհանուր շահը։

Ի՞ՆՉ Է ՄԻՔՐՈՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ

Միքրոպետութիւնները սովորաբար փոքր համայնքներ կամ ինքնահռչակ կառոյցներ են, որոնք կը փորձեն ունենալ սեփական կառավարման համակարգ, խորհրդանիշներ եւ երբեմն նաեւ քաղաքացիութիւն։

«Sensay Island»ը կը ձգտի ստեղծել նոր տեսակի միքրոպետութիւն, ուր քաղաքացիութիւնը միայն աշխարհագրական ներկայութեամբ սահմանափակուած չէ։ Նախագծի նկատմամբ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած հազարաւոր մարդիկ աշխարհի զանազան երկիրներէն կը փափաքին դառնալ այս նոր համայնքի անդամը։

Այս երեւոյթը կը ցոլացնէ ժամանակակից աշխարհի կարեւոր փոփոխութիւններէն մէկը։ Թուային դարաշրջանին մէջ մարդիկ աւելի ու աւելի կը միանան գաղափարներու եւ արժէքներու շուրջ կազմաւորուած համայնքներու, ո՛չ թէ միայն աշխարհագրական սահմաններու հիման վրայ։

ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ՝ ՈՐՊԷՍ ԿԱՌԱՎԱՐԻՉ

Ամենէն հետաքրքրական հարցը այն է, թէ ինչպէ՛ս պիտի գործէ արհեստական բանականութիւնը այս համակարգին մէջ։

Տեսականօրէն ան կրնայ վերլուծել մեծ քանակութեամբ տեղեկութիւններ, հետեւիլ տնտեսութեան շարժումներուն, ուսումնասիրել բնակիչներու կարիքները եւ առաջարկել լուծումներ։ Օրինակ՝ եթէ համայնքին մէջ գոյանայ բնակարանային խնդիր մը, համակարգը կրնայ հաշուարկել բազմաթիւ լուծումներու տնտեսական ազդեցութիւնը եւ ընտրել ամենաարդիւնաւէտ տարբերակը։

Նման մօտեցումը կը խոստանայ արագութիւն եւ ճշգրտութիւն։ Այնուամենայնիւ, կառավարման հարցերը միշտ միայն թիւերու եւ հաշուարկներու խնդիր չեն։ Մարդկային կեանքը բաղկացած է զգացումներէ, մշակութային արժէքներէ, բարոյական սկզբունքներէ եւ պատմական փորձառութիւններէ, որոնք դժուար է ամբողջութեամբ վերածել ալկորիթմի։

Հետեւաբար բազում մասնագէտներ կը կարծեն, թէ արհեստական բանականութիւնը կրնայ աջակցիլ որոշումներու կայացման գործընթացին, բայց դժուար թէ ամբողջովին փոխարինէ մարդկային ղեկավարութիւնը։

Արդարեւ, նախագիծի կողմնակիցները կը նշեն շարք մը առաւելութիւններ։ Առաջինը՝ անաչառութիւնն է։ Տեսականօրէն արհեստական բանականութիւնը չունի անձնական շահ կամ քաղաքական նախասիրութիւն։ Երկրորդը՝ արագութիւնն է։ Արհեստական բանականութիւնը կրնայ վայրկեաններու ընթացքին մշակել տեղեկութիւններ, որոնց ուսումնասիրութիւնը մարդոցմէ օրեր կամ շաբաթներ կրնայ պահանջել։ Երրորդը՝ թափանցիկութիւնն է։ Եթէ համակարգը ճիշդ ձեւով կառուցուած ըլլայ, քաղաքացիները կրնան տեսնել, թէ ինչո՛ւ եւ ինչպէ՛ս առնուած է այս կամ այն որոշումը։ Չորրորդը՝ մասնակցային կառավարման հնարաւորութիւնն է։ Թուային հարթակներու միջոցով քաղաքացիները կրնան աւելի դիւրին կերպով արտայայտել իրենց կարծիքը եւ ներգրաւուիլ որոշումներու կայացման գործընթացին։

Բայց նոյնքան կարեւոր են նաեւ վտանգները։ Արհեստական բանականութիւնը կը սորվի իրեն տրամադրուած տուեալներէն։ Եթէ այդ տուեալները կողմնակալ են, ապա համակարգը նոյնպէս կրնայ կողմնակալ որոշումներ կայացնել։ 

Բաց աստի, միշտ գոյութիւն ունի սա հարցումը. ո՞վ կը վերահսկէ համակարգը։ Եթէ ալկորիթմները ստեղծուած են մարդոց կողմէ, ապա իրական իշխանութիւնը կրնայ մնալ այդ ծրագրաւորողներուն ձեռքը։

Միւս կարեւոր խնդիրը պատասխանատուութեան հարցն է։ Երբ քաղաքական ղեկավար մը սխալ որոշում մը առնէ, հասարակութիւնը գիտէ, թէ ո՛վ պատասխանատու է։ Իսկ եթէ սխալը կատարուած է արհեստական բանականութեան միջոցով, ո՞վ պիտի ըլլայ պատասխանատուն. ծրագրաւորո՞ղը, սեփականատէ՞րը, թէ ինքնին համակարգը։

Այս հարցումները դեռ վերջնական պատասխան չունին։

ԱՊԱԳԱՅԻ ՓՈՐՁԱԴԱՇՏ

«Sensay Island»ը կարելի է դիտել ո՛չ միայն որպէս կղզիի մը պատմութիւն, այլեւ որպէս ապագայի փորձադաշտ։ Այս ծրագիրը կը փորձէ պատասխանել այն հարցման, թէ ինչպէ՛ս պիտի փոխուին պետութիւններն ու հասարակութիւնները արհեստական բանականութեան դարաշրջանին։

Գուցէ այս նախագիծը մեծ յաջողութիւն արձանագրէ եւ ներշնչէ նոր մոտելներ։ Գուցէ նաեւ ապացուցէ, որ որոշումներու կայացման մէջ մարդկային փորձառութիւնն ու բարոյական դատողութիւնը դեռ անփոխարինելի են։

Ամէն պարագային, «Sensay Island»ը մեզ կը ստիպէ վերանայիլ երկար ժամանակ անփոփոխ մնացած պատկերացումները իշխանութեան, քաղաքացիութեան եւ պետական կառավարման մասին։ Ան կը յիշեցնէ, որ թեքնոլոժիք յեղափոխութիւնը այլեւս միայն գործիքներու կամ սարքերու մասին չէ. ան աստիճանաբար կը հասնի մարդկային հասարակութեան ամենախորքային կառոյցներուն։

Ապագային, երբ արհեստական բանականութիւնը աւելի զարգանայ, հաւանական է, որ նման նախաձեռնութիւններ աւելի շատ ըլլան։ Սակայն, նոյնքան կարեւոր պիտի մնայ այն հարցումը, թէ մարդկութիւնը պիտի շարունակէ տալ ինքն իրեն․ «Կարելի՞ է արդեօք իշխանութիւնը վստահիլ համակարգիչներուն, թէ մարդկային իմաստութիւնը միշտ պիտի մնայ կառավարման անփոխարինելի հիմքը»։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ