«ԱԶԱՏՈՒԹԵԱՆ ՁԱՅՆԸ»

«Ազատութեան ձայնը» (Sound of Freedom) Հոլիվուտի ժամանակակից արտադրութիւններու մէջ առանձնայատուկ երեւոյթ մըն է, որ ո՛չ միայն գեղարուեստական արժէքով, այլեւ իր հասարակական ազդեցութեամբ ու հանդիսատեսի արձագանգով դարձաւ քննարկման կեդրոն։ Այս ժապաւէնը, որ հիմնուած է իրական դէպքերու վրայ, կը պատմէ մանուկներու վաճառքի դէմ պայքարի մը մասին՝ բացայայտելով այն մութ աշխարհը, որ շատերու աչքերէն հեռու կը մնայ։

«Sound of Freedom» ժամանակակից շարժապատկերի դաշտին մէջ կը ներկայանայ որպէս այնպիսի երեւոյթ մը, որ կը խախտէ ընդունուած կանոնները՝ թէ՛ նիւթի համարձակութեամբ եւ թէ իր տարածման ու ընդունելութեան ձեւով։ Ժապաւէնը չի սահմանափակուիր զուտ ժամանցի շրջանակին մէջ, այլ կը փորձէ արթնցնել խղճմտանք, հարցադրում եւ երբեմն նաեւ անհանգստութիւն հանդիսատեսին մէջ։

Ժապաւէնին պատմական առանցքը կը կեդրոնանայ նախկին կառավարական գործակալի մը վրայ, որ կը նուիրուի մանուկներու փրկութեան գործին։ Անոր ուղին լի է վտանգներով, բարոյական երկընտրանքներով եւ անձնական զոհողութիւններով։ Սակայն այս պատմութիւնը պարզ հերոսական արկած մը չէ․ ան աւելի խորքային հարցադրում կը բարձրացնէ՝ մարդկային արժանապատուութեան, արդարութեան եւ անտարբերութեան մասին։

Ժապաւէնի ամենէն ուժեղ կողմերէն մէկը իր մթնոլորտային լարուածութիւնն է։ Ան չի շտապեր արագ գործողութիւններով գրաւել հանդիսատեսը, այլ կը կառուցէ դանդաղ, ծանր շնչող մթնոլորտ մը, որ կը ծանրանայ տեսարան առ տեսարան։ Լռութիւնները երբեմն աւելի բարձր կը հնչեն, քան երկխօսութիւնները, իսկ տեսախցիկը յաճախ կը մնայ այնպիսի մանրուքներու վրայ, որոնք կը փոխանցեն անխօս տառապանք։

Արուեստագիտական առումով, ժապաւէնը կը գործածէ պարզ, բայց, ազդեցիկ լեզու մը։ Ան չի ձգտիր չափազանցուած տեսարաններով կամ գերբնական ազդեցութիւններով տպաւորել հանդիսատեսը, այլ կը կառուցէ լարուածութիւնը իրականութեան մօտ մնալով։ Տեսախցիկի շարժումները, լոյսի գործածութիւնը եւ երաժշտական ձեւաւորումը կը ծառայեն մէկ հիմնական նպատակին՝ ստեղծել ներգրաւող եւ երբեմն անհանգստացնող մթնոլորտ մը, որ կը ստիպէ դիտողը դիմակայել ներկայացուած իրականութիւնը։

Դերասանական խաղը, յատկապէս գլխաւոր դերակատարին կողմէ, կը փոխանցէ ներքին պայքար մը, որուն մէջ խառնուած են յուսահատութիւն, վճռականութիւն եւ մարդկային խոցելիութիւն։ Ժապաւէնը հերոսը չի ներկայացներ իբրեւ անսխալ կերպար, այլ՝ իբրեւ մարդ մը, որ կը կասկածի, կը վախնայ, բայց այնուամենայնիւ կը շարունակէ իր առաքելութիւնը։

Ժապաւէնին շուրջ ստեղծուած հանրային արձագանգը եւս ուշագրաւ է։ Հակառակ մեծ արուեստանոցներու հսկայական պիւտճէներով արտադրուած ժապաւէններու մրցակցութեան, այս ժապաւէնը կարողացաւ անսպասելի բարձր հասոյթ ապահովել։ Սա մասամբ կը բացատրուի հանդիսատեսի իրական եւ ծանր նիւթերու նկատմամբ հետաքրքրութեամբ, բայց նաեւ՝ այն հանգամանքով, որ ժապաւէնը վերածուեցաւ շարժումի մը, ուր դիտողները կը զգան իրենց մասնակցութիւնը աւելի լայն պայքարի մը մէջ։

Ճեֆրի Էփսթիյնի հարցը, որ միջազգային լայն արձագանգ ստացաւ, յիշեցուց աշխարհին, թէ մանուկներու շահագործումը միայն հեռաւոր կամ անտեսանելի իրականութիւն մը չէ, այլ երբեմն կապուած է իշխանութեան, հարստութեան եւ ազդեցութեան հետ։ Այս իրողութիւնը աւելի ծանր կշիռ կու տայ «Sound of Freedom»ի բարձրացուցած հարցերուն, որովհետեւ անոնք դուրս կու գան անհատական պատմութիւններու սահմանէն եւ կը դառնան համակարգային խնդիրներու արտացոլում։ Այս կապը կը ստիպէ հանդիսատեսը մտածել, որ նման երեւոյթներու դէմ պայքարը կը պահանջէ ո՛չ միայն անհատական քաջութիւն, այլեւ լայն հասարակական եւ կառուցուածքային փոփոխութիւններ։

Այնուամենայնիւ, ժապաւէնը զերծ չէ քննադատութիւններէ։ Ոմանք կը կարծեն, թէ ան չափազանց պարզեցուած կերպով կը ներկայացնէ բարդ միջազգային խնդիր մը, կամ կը մօտենայ զգացական շեշտադրումով, որ երբեմն կը նսեմացնէ վերլուծական խորութիւնը։ Այլոց համար, սակայն, այս զգացական ուժն իսկ է, որ կը դարձնէ ժապաւէնը ազդեցիկ եւ յիշարժան։

«Sound of Freedom» կը մնայ երկիմաստ, բայց, անկասկած նշանակալի ստեղծագործութիւն մը։ Ան կը յաջողի մէկ կարեւոր բանի մէջ՝ ստիպել հանդիսատեսը խորհիլ եւ հարցնել այն իրականութիւններուն մասին, որոնք յաճախ կը մոռցուին կամ կը ծածկուին։ Այս իմաստով, ան միայն ժապաւէն մը չէ, այլ հրաւէր մըն է՝ արթնութեան եւ պատասխանատուութեան։

Վերջապէս, «Sound of Freedom» կը դառնայ այնպիսի ստեղծագործութիւն մը, որ չի սահմանափակուիր իր դիտումի պահով։ Ան կը շարունակէ ապրիլ հանդիսատեսի մտքին մէջ՝ հարցերու, անհանգստութեան եւ երբեմն նաեւ պատասխանատուութեան զգացումի ձեւով։ Թէեւ ան ունի իր թերութիւնները եւ վիճարկելի կողմերը, բայց, անժխտելի է, որ ան կը յաջողի իր հիմնական նպատակը՝ դիտողը անտարբեր չթողուլ։

Այս իմաստով, ժապաւէնը ո՛չ միայն մշակութային արտադրանք մըն է, այլեւ ժամանակակից հասարակութեան հայելին՝ իր հակասութիւններով, վախերով եւ դեռ չլուծուած հարցերով։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ