ՊԱԺԱՈՒ ՑԵՂԱԽՈՒՄԲԸ․ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ ՎԵՐԱՍԱՀՄԱՆՈՂ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ

Երկրագունդի վրայ կան ժողովուրդներ, որոնց կենցաղը, սովորութիւններն ու ապրելակերպը այնքան տարբեր են, որ առաջին հայեացքով գրեթէ անհաւատալի կը թուին։ Այդպիսի ժողովուրդներէն մէկն է Պաժաու (Bajau) ցեղախումբը, որ հարաւ-արեւելեան Ասիոյ ծովային տարածքներուն մէջ դարերէ ի վեր կ՚ապրի՝ մասնաւորաբար Փիլիպեաններու, Մալեզիոյ եւ Ինտոնեզիոյ միջեւ։ Անոնք յաճախ կը կոչուին «ծովու քոչուորներ» կամ «ծովային գնչուներ», որովհետեւ իրենց ամբողջ կեանքը կապուած է ծովուն հետ։

Պաժաուները առանձնայատուկ են ո՛չ միայն իրենց մշակոյթով, այլեւ իրենց մարմնական յատկութիւններով։ Ժամանակակից գիտութիւնը բացայայտած է, որ անոնց մարմինները որոշ չափով յարմարած են ջրային կեանքին եւ այս իմաստով անոնք մարդկային յարմարողականութեան ամենահետաքրքրական օրինակներէն մէկն են։

Դարեր շարունակ Պաժաու ընտանիքներ ապրած են նաւակներու վրայ։ Ծովը եղած է իրենց տունը, իրենց շուկան, իրենց ճամբան եւ իրենց սնունդի աղբիւրը։ Շատեր մանկութենէն կը սորվին լողալ, սուզուիլ եւ ձուկ որսալ։ Այն տարիքը, երբ աշխարհի բազում երեխաներ նոր կը սկսին քալել, Պաժաու երեխաները արդէն վստահօրէն կը շարժին ջուրին մէջ։

Ամենէն զարմանալի յատկութիւններէն մէկը անոնց սուզուելու կարողութիւնն է։ Սովորական մարդը առանց սարքերու ընդամէնը քանի մը տասնեակ վայրկեան կրնայ շունչը պահել, մինչդեռ փորձառու Պաժաու սուզորդներ երբեմն քանի մը վայրկեան շարունակ կը մնան ջուրին տակ եւ կը հասնին զգալի խորութիւններու։ Անոնք յաճախ կը սուզուին տասնեակ մեթր խորութիւն եւ կը վերադառնան մակերես առանց ժամանակակից սարքաւորումներու օգնութեան։

Գիտնականները ուսումնասիրելով Պաժաու ժողովուրդը՝ հետաքրքրական բացայայտում մը կատարեցին։ Անոնց փայծաղը միջին մարդոց փայծաղէն զգալիօրէն աւելի մեծ է։ Փայծաղը մարմնին մէջ կը պահէ արիւն եւ երբ մարդը երկար ժամանակ առանց շնչելու կը մնայ, այդ արիւնը կը մղուի շրջանառութեան մէջ՝ աւելի շատ թթուածին ապահովելով մարմնին։ Արդիւնքը այն է, որ պաժաուները աւելի երկար կրնան դիմանալ թթուածինի պակասին։

Այս երեւոյթը մեզ կը յիշեցնէ, թէ մարդ արարածը որքան զարմանալի կերպով կրնայ յարմարիլ իր միջավայրին։ Շատեր կը կարծեն, թէ մարդկային մարմինը գրեթէ ամբողջովին ուսումնասիրուած է, սակայն, պաժաուներու նման ժողովուրդներ կը ցուցադրեն, որ բնութիւնը տակաւին շատ գաղտնիքներ ունի։

Բայց եւ այնպէս, պաժաուներու առանձնայատկութիւնը միայն ֆիզիքական չէ։ Անոնք զարգացուցած են նաեւ բացառիկ զգայունակութիւն՝ ծովային միջավայրին հանդէպ։ Ջուրի շարժումները, հոսանքներու փոփոխութիւնները, եղանակային նշանները եւ ձուկերու վարքագիծը անոնք կը կարդան այնպիսի ճշգրտութեամբ, որ բազում ժամանակակից մասնագէտներ պիտի նախանձէին։ Այդ գիտելիքը գիրքերու մէջ չէ գրուած, այլ սերունդէ սերունդ փոխանցուած փորձառութիւն է։

Այսօր, սակայն, Պաժաու ժողովուրդը կը դիմագրաւէ նոր մարտահրաւէրներ։ Ժամանակակից սահմանները, տնտեսական փոփոխութիւնները, ծովային ապականումը եւ ձկնորսական պաշարներու նուազումը կը փոխեն անոնց աւանդական կեանքը։ Բազում երիտասարդներ կը տեղափոխուին ցամաք եւ աստիճանաբար կը հեռանան իրենց նախնիներու ապրելակերպէն։

Սա միայն մշակութային փոփոխութիւն չէ. մարդկութեան համար ալ կորուստ մը կրնայ ըլլալ։ Երբ կը կորսուի նման ժողովուրդի մը փորձառութիւնը, կը կորսուին նաեւ բնութեան հետ ներդաշնակ ապրելու դարաւոր գիտելիքներ, որոնք երբեք ամբողջովին չեն գրուիր գիրքերու մէջ։

Պաժաուները մեզի կը սորվեցնեն, որ մարդը բնութեան տէրը չէ, այլ անոր մէկ մասնիկը։ Անոնց կեանքը ապացոյց մըն է, թէ գոյատեւումը միշտ կախուած չէ արհեստագիտութենէ։ Երբեմն հազարաւոր տարիներու փորձառութիւնը եւ միջավայրի հետ խոր կապը կրնան ստեղծել այնպիսի կարողութիւններ, որոնք առաջին հայեացքով գերբնական կը թուին։

Աշխարհը արագօրէն կը փոխուի, բայց Պաժաու ժողովուրդին պատմութիւնը կը յիշեցնէ մեզի, որ մարդկային բազմազանութիւնը մեր ամենամեծ հարստութիւններէն մէկն է։ Անոնք ո՛չ միայն հետաքրքրական ցեղախումբ մըն են, այլեւ կենդանի վկայութիւն մը այն բանի, թէ մարդ արարածը որքան հեռու կրնայ հասնիլ, երբ սերունդներ շարունակ կ՚ապրի բնութեան հետ ներդաշնակութեամբ։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ