ԲԱԶՄԱԿԱՐԾ ԱՆԳԻՏՈՒԹԻՒՆ

Մարդկային կեանքին մէջ կան պահեր, երբ անհատ մը կը կարծէ, թէ ինք առանձին է իր մտածումներուն մէջ։ Ան կը դիտէ շրջապատը, կը տեսնէ ուրիշներու լռութիւնը եւ կ՚ենթադրէ, թէ բոլորը համաձայն են տիրող իրավիճակին հետ։ Բայց իրականութիւնը երբեմն բոլորովին տարբեր կ՚ըլլայ. խումբ մը մարդիկ նոյն անհանգստութիւնը, նոյն կասկածը կամ նոյն անհամաձայնութիւնը կը բաժնեն, սակայն, իւրաքանչիւրը կը կարծէ, թէ միայն ինքն է այդպէս մտածողը։ Այս երեւոյթը հոգեբանութեան եւ ընկերաբանութեան մէջ կը կոչուի բազմակարծ անգիտութիւն։

Բազմակարծ անգիտութիւնը այն վիճակն է, երբ խումբի անդամներու մեծամասնութիւնը ներքուստ կը մերժէ կամ անհեթեթ կը համարէ որոշ համոզում մը, վարքագիծ մը կամ որոշում մը, բայց արտաքին կերպով կը գործէ իբրեւ թէ համաձայն է անոր։ Արդիւնքին, բոլորը իրարու լռութիւնը որպէս համաձայնութիւն կը մեկնաբանեն եւ սխալ պատկեր մը կը կազմուի իրականութեան մասին։

Այս երեւոյթը կարելի է տեսնել դպրոցներու, համալսարաններու, աշխատավայրերու, քաղաքական միջավայրերու եւ նոյնիսկ ընտանեկան յարաբերութիւններու մէջ։ Օրինակ, ժողովի մը ընթացքին ղեկավար մը կրնայ առաջարկել ծրագիր մը, որ գրեթէ ո՛չ ոք խելամիտ կը համարէ։ Սակայն, առաջին լռութենէն ետք ո՛չ ոք կը համարձակի արտայայտուիլ։ Ամէն մարդ կը կարծէ, թէ միւսները հաւանաբար կը հաւնին գաղափարը եւ ինք միայն կը կասկածի։ Արդիւնքին, ծրագիրը կը հաստատուի, մինչդեռ ներկաներուն մեծ մասը ներքնապէս դէմ էր անոր։

Բազմակարծ անգիտութեան հիմքին կը գտնուի մարդու «ընդունուած ըլլալու» խոր ցանկութիւնը։ Մարդիկ կը վախնան, որ եթէ իրենց կարծիքը արտայայտեն, կրնան մերժուիլ, ծաղրուիլ կամ մեկուսացուիլ։ Այս պատճառով շատեր իրենց իսկական մտածումները կը պահեն իրենց մէջ։ Բայց, երբ բոլորը նոյն կերպով կը վարուին, խումբը կը սկսի ապրիլ պատրանքի մը մէջ, ուր ո՛չ ոք կը տեսնէ իրական կարծիքներու ամբողջութիւնը։

Ընկերային ցանցերու ժամանակաշրջանին բազմակարծ անգիտութիւնը նոր ձեւեր ստացած է։ Երբեմն մարդիկ կը տեսնեն որոշ գաղափարներու լայն տարածումը եւ կը կարծեն, թէ անոնք համընդհանուր ընդունուած են։ Սակայն, իրականութեան մէջ, շատեր կրնան չհամաձայնիլ, բայց կը լռեն՝ վախնալով քննադատութենէ կամ հանրային արձագանգէ։ Այսպէս կը ստեղծուի այն տպաւորութիւնը, թէ որոշ տեսակէտներ անհերքելի մեծամասնութիւն կը ներկայացնեն, մինչդեռ իրական պատկերը շատ աւելի տարբեր է։

Պատմութեան ընթացքին բազմակարծ անգիտութիւնը դեր խաղացած է նաեւ քաղաքական եւ հասարակական մեծ փոփոխութիւններու մէջ։ Բազմաթիւ բռնատիրական վարչակարգեր երկար ժամանակ գոյատեւած են ո՛չ միայն ուժի շնորհիւ, այլեւ որովհետեւ քաղաքացիներէն շատեր կը կարծէին, թէ իրենք առանձին են իրենց դժգոհութեան մէջ։ Երբ, սակայն, որոշ մարդիկ համարձակած են խօսիլ, յանկարծ պարզուած է, որ հազարաւոր ուրիշներ նոյն զգացումները ունեցած են։ Լռութեան պատը փլած է եւ իրական կարծիքները յայտնի դարձած են։

Այս երեւոյթը կը յիշեցնէ, թէ որքան խաբուսիկ կրնայ ըլլալ լռութիւնը։ Լուռ մարդը միշտ ալ համաձայն չէ։ Ան երբեմն կը լռէ վախէն, անորոշութենէն կամ հասարակական ճնշումէն։ Երբ խումբ մը մարդիկ կը լռեն, այդ լռութիւնը կրնայ ստեղծել կեղծ համաձայնութեան մթնոլորտ մը, որ երկար ժամանակ կը թելադրէ որոշումներ եւ վարքագիծեր։

Բազմակարծ անգիտութեան դէմ պայքարելու ամենակարեւոր միջոցներէն մէկը՝ բաց եւ անվտանգ հաղորդակցութիւնն է։ Երբ մարդիկ կը զգան, թէ կրնան արտայայտուիլ առանց դատապարտուելու, իրական կարծիքները աւելի դիւրին կերպով ի յայտ կու գան։ Մանաւանդ բաւարար է, որ անձ մը առաջինը խօսի։ Անոր խօսքը կրնայ քաջալերել ուրիշներ եւ յանկարծ կը բացայայտուի, որ շատեր նոյն մտահոգութիւնները ունէին։

Ի վերջոյ, բազմակարծ անգիտութիւնը կարեւոր դաս մը կը սորվեցնէ մեզի. այն, ինչ որ մենք կը կարծենք «ընդհանուր կարծիք», միշտ իրական մեծամասնութեան կարծիքը չէ։ Մարդիկ յաճախ աւելի նման են իրարու, քան կը թուի առաջին հայեացքէն։ Կարգ մը լռութիւններու ետին կը թաքնուին նոյն կասկածները, նոյն հարցումները եւ նոյն անհամաձայնութիւնները։ Երբ այդ լռութիւնը կը կոտրի, հասարակութիւնը կը մօտենայ աւելի ազնիւ, աւելի բաց եւ աւելի ճշմարիտ հաղորդակցութեան։ Բազմակարծ անգիտութիւնը, հետեւաբար, ո՛չ միայն հոգեբանական հետաքրքրական երեւոյթ մըն է, այլեւ յիշեցում մը, որ երբեմն ճշմարտութիւնը կը սպասէ համարձակ ձայնի մը։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ