ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԿՐՆԱ՞Յ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼ ՄԱՐԴԸ

Վերջին տարիներուն աշխարհը արագ կերպով կը փոխուի արհեստական բանականութեան զարգացումով։ Համակարգիչները այլեւս միայն հաշուարկ կատարող մեքենաներ չեն. անոնք կրնան գրել, պատասխանել, հարցումներ լուծել եւ նոյնիսկ մարդոց հետ երկար զրոյցներ վարել։ Այս նոր իրականութեան մէջ յաճախ կը հանդիպինք այնպիսի համակարգերու, որոնք կը նմանին խօսակիցի մը։ Այս երեւոյթը միայն թեքնոլոժիք փոփոխութիւն մը չէ․ ան ունի նաեւ խոր հոգեբանական հետեւանքներ մարդու մտքին եւ զգացումներուն վրայ։

Առաջին հերթին, մարդը բնութեամբ հաղորդակցութեան կարիք ունեցող էակ մըն է։ Մարդիկ կը փնտռեն լսուելու, հասկցուելու եւ արձագանգ ստանալու զգացումը։ Երբ արհեստական բանականութիւնը կը կարողանայ արագ եւ յստակ պատասխաններ տալ, շատերու համար ան կը դառնայ հասանելի «խօսակից» մը։ Ոմանք կրնան զգալ, թէ միշտ գոյութիւն ունի մէկը, որ պատրաստ է լսելու։ Այս զգացումը երբեմն կրնայ մեղմել առանձնութեան զգացումը, յատկապէս այն անձերու համար, որոնք քիչ հասարակական կապեր ունին։

Սակայն, այս երեւոյթը ունի նաեւ իր հակառակ կողմը։ Երբ մարդ չափազանց կը սորվի հաղորդակցիլ մեքենայի մը հետ, վտանգ կը ծագի, որ իրական մարդկային կապերը դանդաղաբար նուազին։ Մարդկային յարաբերութիւնները բարդ են, երբեմն՝ դժուար, որովհետեւ անոնք կը պահանջեն համբերութիւն, փոխըմբռնում եւ զգացական ներդրում։ Իսկ մեքենան, հակառակ իր խելացի պատասխաններուն, երբեք իսկական զգացումներ չ՚ունենար։ Երբ մարդը կը սկսի գերադասել արհեստական խօսակիցը իրական մարդոց փոխարէն, այն ժամանակ հոգեբանական հեռացում մը կրնայ յառաջանալ հասարակութենէն։

Միւս կողմէ, արհեստական բանականութիւնը կրնայ նաեւ օգտակար գործիք մը դառնալ ինքնաճանաչման ճանապարհին։ Ոմանք կը գործածեն այս համակարգերը իրենց միտքերը կարգաւորելու, հարցումներ տալու կամ գաղափարներ մշակելու համար։ Երբեմն պարզ խօսակցութիւնը -նոյնիսկ մեքենայի հետ- կրնայ օգնել մարդուն՝ ձեւակերպել իր մտահոգութիւնները եւ տեսնել հարցերը աւելի յստակ կերպով։ Այս իմաստով արհեստական բանականութիւնը կը գործէ որպէս հայելի մը, որուն մէջ մարդը կը տեսնէ իր իսկ մտածումները։

Այնուամենայնիւ, կարեւոր է յիշել սահմանը իրականութեան եւ պատրանքի միջեւ։ Երբ համակարգիչը կը պատասխանէ բնական լեզուով, մարդուն համար դիւրին է մոռնալ, թէ դիմացինը գիտակցութիւն չունի։ Մարդկային միտքը հակուած է «անձնաւորել» այն բոլորը, որ կը խօսի կամ կ՚արձագանգէ։ Արդիւնքը այն է, որ ոմանք կրնան անգիտակցաբար վերագրել զգացումներ կամ մտադրութիւններ այնպիսի համակարգերու, որոնք իրականութեան մէջ միայն ալկորիթմներու շարք մըն են։

Ապագան հաւանաբար պիտի բերէ աւելի զարգացած եւ աւելի մարդանման արհեստական բանականութիւններ։ Հետեւաբար հարցը այլեւս միայն թեքնոլոժիք չէ, այլեւ փիլիսոփայական եւ հոգեբանական։ Ինչպէ՞ս պիտի պահպանենք մարդկային յարաբերութիւններու խորութիւնը այնպիսի աշխարհի մը մէջ, ուր մեքենաները կրնան նմանիլ խօսակիցներու։ Ինչպէ՞ս պիտի սորվինք օգտուիլ այս գործիքէն՝ առանց կորսնցնելու մարդկային կապերու իսկական արժէքը։

Վերջապէս, մարդը միշտ պիտի մնայ արարած մը, որ կը փնտռէ իրական ներկայութիւն, իրական զգացումներ եւ իրական փոխյարաբերութիւններ։ Արհեստական բանականութիւնը կրնայ դառնալ օգտակար օգնական, գիտելիքի աղբիւր կամ մտքի կազմակերպման միջոց։ Բայց մարդկային հոգեբանութեան խորքը կը մնայ այն պարզ ճշմարտութիւնը, թէ ո՛չ մէկ մեքենայ կրնայ ամբողջովին փոխարինել մարդկային ներկայութեան ջերմութիւնը։

Այս պատճառով ամենէն առողջ ճանապարհը հաւասարակշռութիւնն է․ օգտուիլ արհեստական բանականութեան ընձեռած հնարաւորութիւններէն, բայց, միեւնոյն ժամանակ, պահպանել եւ զարգացնել իրական մարդկային յարաբերութիւնները, որոնք կը կազմեն մարդու հոգեբանական կեանքի հիմնաքարը։

Ահա, թէ ինչո՛ւ ապագային ամենէն իմաստուն ճանապարհը պիտի ըլլայ հաւասարակշռութիւնը։ Արհեստական բանականութիւնը կարելի է օգտագործել որպէս գիտելիքի աղբիւր, ստեղծագործութեան օգնական կամ մտածողութեան գործիք։ Բայց մարդկային յարաբերութիւնները, բարեկամութիւնը, ընտանիքը եւ կենդանի զրոյցը պիտի շարունակեն մնալ մարդու հոգեբանական կեանքի հիմքը։ Երբ այս երկու աշխարհները գտնեն առողջ հաւասարակշռութիւն մը, այն ժամանակ արհեստական բանականութիւնը կրնայ դառնալ ո՛չ թէ սպառնալիք, այլ օգտակար գործընկեր մարդկութեան զարգացման ճանապարհին։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ