ԳԻՐՔ ԿԱՐԴԱԼՈՒ ՍՈՎՈՐՈՒԹԻՒՆԸ ԿՐՆԱ՞Յ ԼՐԱՆԱԼ

Գիրք կարդալու սովորութիւնը մարդկային մշակոյթի ամենահին ու ամենախոր արմատներով երեւոյթներէն մէկն է։ Ժամանակները կը փոխուին, արհեստագիտութիւնը կը զարգանայ, մարդոց առօրեան կը դառնայ աւելի արագ եւ բազմաբարդ, բայց գիրքը կը մնայ անփոխարինելի ընկեր մը։ Արդեօք գիրք կարդալու սովորութիւնը կրնա՞յ երբեք լրանալ։ Այս հարցումը առաջին հայեացքով կրնայ արդիական թուիլ, սակայն խորքին մէջ ունի շատ պարզ պատասխան մը՝ ո՛չ։ Գիրք կարդալու արժէքը այնպիսի հիմնարար եւ բազմաշերտ է, որ ան չի կապուիր միայն ժամանակի մը կամ սերունդի մը հետ։

Էապէս, գիրք կարդալու սովորութիւնը մարդկային քաղաքակրթութեան ամենահին ու ամենահաստատ սիւներէն մէկն է։ Դարեր շարունակ գիրքը եղած է գիտելիքի, յիշողութեան եւ ինքնաճանաչման հիմնական միջոցը։ Այսօր, երբ աշխարհը թեւակոխած է թուային դարաշրջան մը, շատեր կը հարցնեն, թէ արդեօք գիրք կարդալը կը շարունակէ՞ ունենալ նոյն արժէքը, թէ աստիճանաբար կը կորսնցնէ իր տեղը նոր արհեստագիտութիւններու դիմաց։ Սակայն, եթէ խորքով մտածենք, կը հասկնանք, որ գիրք կարդալու միտքը երբեք չի կրնար լրանալ, որովհետեւ ան միայն սովորութիւն մը չէ, այլ մարդու մտաւոր եւ հոգեւոր կեանքի հիմնասիւներէն մէկն է։

Նախ եւ առաջ, գիրքը գիտելիքի ամենահաստատ եւ ամուր կրիչն է։ Թէեւ այսօր տեղեկութիւնը հասանելի է վայրկեաններու ընթացքին՝ համացանցի միջոցաւ, սակայն, գիրքը կը ներկայացնէ խտացուած, մտածուած եւ մշակուած գիտելիք։ Գիրք մը գրելը երկար գործընթաց է՝ կը պահանջէ ուսումնասիրութիւն, վերլուծութիւն եւ խորիմաստ մտածում։ Արդիւնքին՝ ընթերցողը կը ստանայ ո՛չ թէ պատահական տեղեկութիւններու շարք, այլ ամբողջական պատկեր մը, որ կը զարգացնէ իր մտաւոր աշխարհը։

Գիրքը կը ներկայացնէ գիտելիքի ամենակազմակերպուած եւ խորքային ձեւը։ Համացանցը, անշուշտ, կրնայ տալ արագ պատասխաններ, բայց այդ պատասխանները յաճախ կտրուած, մակերեսային են եւ երբեմն՝ վստահելի չեն։ Գիրքը, ընդհակառակը, կը ստեղծուի երկար քննադատական մտածողութեան եւ փորձառութեան հիման վրայ։ Հեղինակը կը դասաւորէ իր միտքերը, կը կառուցէ տրամաբանական շղթայ մը եւ ընթերցողին կը փոխանցէ ամբողջական պատկեր մը։ Այս պատճառով ալ գիրք կարդացող մարդը ո՛չ միայն տեղեկութիւն կը ստանայ, այլեւ կը սորվի մտածել համակարգուած եւ խորապէս։

Բացի գիտելիքէն, գիրք կարդալը ներքին կեանքի զարգացման միջոց մըն է։ Ժամանակակից աշխարհը մարդը կը մղէ արտաքին աղմուկի մէջ ապրելու. արագ լուրեր, կարճ տեսանիւթեր, անընդհատ հաղորդագրութիւններ։ Այս բոլորին մէջ մարդը յաճախ կը կորսնցնէ իր ներքին լռութիւնը։ Իսկ գիրքը կը ստիպէ դանդաղիլ, կեդրոնանալ եւ մտածել։ Ընթերցողը կը մտնէ այլ աշխարհներ, կը հանդիպի այլազան կերպարներու, կը զգայ անոնց ուրախութիւններն ու տառապանքները։ Այս փորձառութիւնը կը խորացնէ մարդուն զգացական կարողութիւնները եւ կը զարգացնէ համակրանքը ուրիշներու հանդէպ։

Աւելի՛ն, գիրքը ժամանակի փորձութենէ անդին միջոց մըն է։ Բազմաթիւ գիրքեր դարեր շարունակ պահպանուած են եւ կը շարունակեն ներգործել նոր սերունդներու վրայ։ Անոնք կը կրեն մարդկութեան կուտակած իմաստութիւնը, սխալները, յաղթանակները եւ փորձառութիւնները։ Երբ մարդ մը կը կարդայ հին կամ ժամանակակից արժէքաւոր գործ մը, ան կը միանայ այդ շարունակական շղթային եւ կը դառնայ մշակոյթի փոխանցողը։ Այս իմաստով, գիրքը միայն անձնական հաճոյք չէ, այլեւ մշակութային ժառանգութեան պահպանման միջոց մըն է։

Գիրք կարդալը նաեւ լեզուի եւ մտածողութեան զարգացում է։ Լեզուն միայն հաղորդակցութեան միջոց մը չէ, այլեւ մտածելու ձեւ մըն է։ Երբ մարդը կը կարդայ, կը հանդիպի նոր բառերու, նոր արտայայտութիւններու, նոր մտածողական կառուցուածքներու։ Այս բոլորը կը հարստացնեն իր մտքի գործիքները։ Հետեւաբար, գիրք կարդացող մարդը սովորաբար աւելի ճկուն, աւելի խոր եւ աւելի վերլուծական մտածողութիւն կ՚ունենայ։

Կարեւոր է նաեւ նշել, որ գիրքը անկախութեան աղբիւր է։ Ժամանակակից մետիան յաճախ կը ներկայացնէ պատրաստ կարծիքներ, արագ եզրակացութիւններ եւ երբեմն ալ՝ կողմնակալ տեղեկութիւններ։ Իսկ գիրքը, յատկապէս բազմազան ընթերցանութիւնը, մարդուն հնարաւորութիւն կու տայ իր սեփական կարծիքը ձեւաւորելու։ Ան կը սորվի համեմատել, կասկածիլ, հարցնել եւ ինքնուրոյն մտածել։

Թէեւ շատեր կը պնդեն, թէ նոր սերունդները աւելի քիչ կը կարդան, իրականութիւնը աւելի բարդ է։ Կարդալու ձեւերը կը փոխուին, բայց կարդալը ինքնին չի վերանար։ Թուղթէ գիրքերու կողքին այսօր կան թուային գիրքեր, «խօսող» գիրքեր եւ ընթերցանութեան այլ նոր հարթակներ։ Այս բոլորը կը վկայեն, որ մարդը տակաւին կը փնտռէ կարդալ պատմութիւններ, գիտելիք եւ իմաստ։ Ձեւը կրնայ փոխուիլ, բայց բովանդակութեան պահանջը կը մնայ նոյնը։

Ամփոփելով՝ գիրք կարդալու միտքը երբեք չի սպառիր, որովհետեւ ան կապուած է մարդու էութեան հետ։ Մարդը միշտ պիտի փնտռէ իմաստ, գիտելիք, պատմութիւն եւ ինքնաճանաչում։ Իսկ գիրքը այս բոլորը կը տրամադրէ այնպիսի խորութեամբ, որ ուրիշ որեւէ միջոց լիովին չի կրնար փոխարինել։ Ուստի, որքան ալ աշխարհը փոխուի, գիրքը պիտի շարունակէ մնալ մարդուն ամենահաւատարիմ ուղեկիցներէն մէկը։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ